“รถแบบไหนบ้างที่บังคับต้องมี TSM? สรุปขอบเขตประเภทรถที่คุณต้องรู้”

หลังจากที่กรมการขนส่งทางบก กระทรวงคมนาคม ได้ออกกฎกระทรวงกำหนดความปลอดภัยในการขนส่ง พ.ศ. 2564 และประกาศที่เกี่ยวข้อง เพื่อยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยทางถนนของประเทศไทย หนึ่งในมาตรการสำคัญคือการบังคับให้ผู้ประกอบการขนส่งต้องจัดให้มี “บุคลากรจัดการด้านความปลอดภัยในการขนส่ง” (Transport Safety Manager – TSM)

อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการจำนวนมากทั้งในฝั่งโลจิสติกส์ โรงงานอุตสาหกรรม บริษัทรถเช่า ตลอดจนหน่วยงานที่มีฟลีทรถใช้งานภายในองค์กร ยังคงมีคำถามสำคัญว่า “รถประเภทไหนบ้างในบริษัทเราที่เข้าข่ายบังคับต้องมี TSM? มีรถกี่คันถึงต้องจดทะเบียน? และรถประเภทไหนที่ได้รับข้อยกเว้น?”

บทความนี้จะสรุปขอบเขตประเภทรถตามกฎหมายอย่างละเอียดและครบถ้วน เพื่อให้ผู้ประกอบการตรวจสอบฟลีทรถของตนเองได้อย่างถูกต้อง ไม่เสี่ยงต่อการโดนโทษปรับตามกฎหมาย

1. กลุ่มที่ 1: รถขนส่งวัตถุอันตราย (Hazardous Goods Transport) — “กฎเหล็กเข้มงวดที่สุด”

สำหรับผู้ประกอบการที่ดำเนินธุรกิจเกี่ยวกับเคมีภัณฑ์ น้ำมัน ก๊าซ หรือสารเคมีอันตราย กฎหมายกำหนดเกณฑ์ขั้นสูงสุดไว้ดังนี้:

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                     Hazardous Materials Vehicles                       │
├────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ • ประเภทรถ: รถบรรทุกน้ำมัน, รถขนก๊าซ, รถบรรทุกเคมีภัณฑ์, รถพ่วงวัตถุอันตราย │
│ • เกณฑ์การบังคับ: มีรถเพียง "1 คันขึ้นไป" ต้องแต่งตั้ง TSM ทันที!        │
│ • ไม่จำกัดน้ำหนักตัวรถ และไม่จำกัดว่าจะขนส่งส่วนบุคคลหรือรับจ้าง         │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

ข้อสังเกต: กลุ่มวัตถุอันตรายถือเป็นกลุ่มเสี่ยงภัยสูง (High Risk) กฎหมายจึงไม่นำเรื่อง “จำนวนฟลีทรถ” มาเป็นเงื่อนไข แม้บริษัทของคุณจะมีรถบรรทุกสารเคมีป้ายเหลืองหรือป้ายขาวเพียง 1 คัน ก็ต้องมี TSM ขึ้นทะเบียนอย่างถูกต้อง

2. กลุ่มที่ 2: รถบรรทุกเพื่อการขนส่งสินค้า (Freight Transport Vehicles)

รถบรรทุกสินค้าทั่วไป ทั้งการขนส่งเพื่อการค้า (รับจ้าง) และการขนส่งส่วนบุคคล (ขนส่งสินค้าของตนเอง) มีการแบ่งเกณฑ์บังคับตามขนาดและประเภทของรถ ดังนี้:

ประเภทรถบรรทุกที่อยู่ในขอบเขตบังคับ:

1. รถบรรทุกขนาดใหญ่ (ลักษณะ 1-9): รถบรรทุก 6 ล้อ, 10 ล้อ, รถลากจูง (Tractor), รถพ่วง (Trailer) และรถหัวลาก

2. รถบรรทุกส่วนบุคคลที่มีน้ำหนักรถรวมเกินเกณฑ์: รถบรรทุกที่มีน้ำหนักบรรทุกรวม (GVW) เกิน 2,200 กิโลกรัมขึ้นไป

[ Freight Vehicles TSM Phase-in Criteria ]

  • รถบรรทุกไม่ประจำทาง (รับจ้างจดทะเบียนป้ายเหลือง)  ──► บังคับต้องมี TSM
  • รถบรรทุกส่วนบุคคล (จดทะเบียนป้ายขาว มีสัญลักษณ์) ──► บังคับต้องมี TSM (ตามขนาดฟลีท)

เกณฑ์จำนวนรถในการบังคับ:

• ผู้ประกอบการที่มีฟลีทรถขนาดใหญ่ (ตั้งแต่ 50 คันขึ้นไป): บังคับใช้เป็นกลุ่มแรก

• ผู้ประกอบการฟลีทขนาดกลางและขนาดเล็ก: กฎหมายทยอยบังคับใช้ครอบคลุมตามแผนโรดแมปของกรมการขนส่งทางบก (ปัจจุบันบังคับครอบคลุมผู้ประกอบการขนส่งสินค้าส่วนใหญ่แล้ว)

3. กลุ่มที่ 3: รถโดยสารสาธารณะและรถโดยสารไม่ประจำทาง (Passenger Transport Vehicles)

ความปลอดภัยของผู้โดยสารคือสิ่งสำคัญสูงสุด รถโดยสารที่อยู่ในขอบเขตบังคับ TSM ได้แก่:

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                     Passenger Transport Vehicles                       │
├────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ 1. รถโดยสารประจำทาง       ──► รถบัสประจำทาง, รถตู้โดยสารประจำทาง       │
│ 2. รถโดยสารไม่ประจำทาง     ──► รถบัส VIP เช่าเหมา, รถตู้รับส่งท่องเที่ยว │
│ 3. รถรับส่งพนักงาน/นักเรียน ──► รถบัส/รถตู้ที่จดทะเบียนรับส่งพนักงาน    │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

• เกณฑ์การบังคับ: ผู้ประกอบการขนส่งด้วยรถโดยสารไม่ประจำทาง (ป้าย 30) และรถโดยสารประจำทาง (ป้าย 10) ที่มีรถตั้งแต่ 1-5 คันขึ้นไป (ขึ้นอยู่กับประเภทใบอนุญาตประกอบการ) ต้องมี TSM คอยควบคุมตรวจความพร้อมของพนักงานขับรถและสภาพรถก่อนออกเดินทางทุกครั้ง

4. รถประเภทไหนบ้างที่ “ได้รับการยกเว้น” (Exempted Vehicles)?

ผู้ประกอบการหลายแห่งกังวลเกี่ยวกับรถใช้งานทั่วไปในบริษัท จากข้อกำหนดของกรมการขนส่งทางบก รถประเภทต่อไปนี้ “ยังไม่อยู่ในขอบเขตบังคับต้องมี TSM”:

5. ตารางสรุป: เช็กลิสต์ขอบเขตประเภทรถกับเงื่อนไขการมี TSM

6. หากเข้าข่ายแต่ไม่จัดให้มี TSM จะมีบทลงโทษอย่างไร?

หากผู้ประกอบการขนส่งที่มีรถเข้าข่ายตามกฎหมาย ละเลยไม่จัดให้มี TSM หรือไม่แจ้งแต่งตั้ง TSM ต่อกรมการขนส่งทางบก จะถือว่า “มีความผิดตาม พ.ร.บ. การขนส่งทางบก”

• โทษปรับทางกฎหมาย: ปรับสูงสุดตามที่กฎหมายกำหนดต่อครั้งที่ตรวจพบ

• ผลกระทบต่อใบอนุญาต: อาจส่งผลต่อการต่ออายุใบอนุญาตประกอบการขนส่ง หรือโดนระงับการใช้งานรถในฟลีทจนกว่าจะดำเนินการจัดหา TSM ให้ถูกต้อง

• ความรับผิดเมื่อเกิดอุบัติเหตุ: หากเกิดอุบัติเหตุร้ายแรงบนท้องถนน แล้วพบว่าผู้ประกอบการไม่มี TSM ควบคุมตามกฎหมาย ผู้ประกอบการจะถูกดำเนินคดีในฐานะผู้ประมาทร่วมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

บทสรุป

การตรวจสอบว่า “รถแบบไหนบ้างที่บังคับต้องมี TSM” ไม่ใช่เรื่องยาก เพียงพิจารณาจาก 1. ประเภทสิ่งของที่ขนส่ง (หากเป็นวัตถุอันตราย = บังคับทันที 1 คัน) และ 2. ประเภทของรถ (รถบรรทุกใหญ่ / รถโดยสารสาธารณะ)

การจัดเตรียม TSM ให้พร้อมตามกฎหมาย ไม่เพียงแต่ช่วยให้องค์กรดำเนินธุรกิจได้อย่างราบรื่นโดยไม่ละเมิดกฎหมาย แต่ยังช่วยลดต้นทุนความเสียหายจากอุบัติเหตุทางถนน และสร้างภาพลักษณ์อันน่าเชื่อถือให้แก่คู่ค้าและลูกค้าได้อย่างยั่งยืน!