“ไม่มีใบขับขี่รถยนต์ ขับฟอร์คลิฟท์ในโรงงานได้ไหม? ผิดกฎหมายหรือเปล่า?”

หนึ่งในคำถามยอดฮิตของพนักงานใหม่ ผู้ที่กำลังมองหาโอกาสเปลี่ยนสายงาน หรือแม้กระทั่งฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) ในโรงงานอุตสาหกรรมและคลังสินค้า คือประเด็นเรื่อง “ใบอนุญาตในการขับรถฟอร์คลิฟท์ (Forklift)”

“ถ้าเราไม่มีใบขับขี่รถยนต์ส่วนบุคคล ไม่มีใบขับขี่จักรยานยนต์ หรือเคยโดนยึดใบขับขี่มา เราจะสามารถสมัครงานเป็นพนักงานขับรถฟอร์คลิฟท์ หรือขึ้นไปขับรถยกทำงานในโรงงานได้ไหม? ถือเป็นเรื่องผิดกฎหมายหรือไม่?”

คำตอบตรงๆ แบบชัดเจนคือ “ขับได้ ไม่ผิดกฎหมายจราจรทางบก… แต่มีเงื่อนไขสำคัญทางกฎหมายความปลอดภัยแรงงานที่ละเลยไม่ได้เด็ดขาด”

บทความนี้จะมาเจาะลึกข้อกฎหมาย ขอบเขตพื้นที่การใช้งาน และคุณสมบัติบังคับตามกฎหมายกระทรวงแรงงานอย่างละเอียดครับ

1. แยกแยะพื้นที่การทำงาน: ขอบเขตที่กฎหมายควบคุม

สาเหตุที่สร้างความสับสนมากที่สุด คือผู้คนมักนำ กฎหมายจราจรทางบก ไปผูกกับ กฎหมายความปลอดภัยในการทำงาน ซึ่งในความเป็นจริงถูกควบคุมด้วยกฎหมายคนละฉบับโดยสิ้นเชิง:

┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                      WHERE ARE YOU DRIVING THE FORKLIFT?                 │
├──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ 1. ภายในรั้วโรงงาน / คลังสินค้า (พื้นที่ส่วนบุคคล)                        │
│    ──► ไม่ต้องใช้ใบขับขี่รถยนต์ แต่ "ต้องมีใบรับรองผ่านการฝึกอบรม (Safety)" │
│                                                                          │
│ 2. บนท้องถนนสาธารณะ / ภายนอกรั้วสถานประกอบการ                             │
│    ──► "ต้องมีใบขับขี่ชนิดเฉพาะ" ตามกฎหมายจราจร + รถต้องจดทะเบียน         │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

2. กรณีที่ 1: ขับภายในพื้นที่โรงงาน / คลังสินค้า (พื้นที่เอกชน)

หากเป็นการใช้งานรถฟอร์คลิฟท์ยกพาเลทสินค้า จัดเก็บของบนชั้นวาง หรือเคลื่อนย้ายวัตถุดิบ ภายในรั้วโรงงาน คลังสินค้า ลานสินค้า หรือพื้นที่ส่วนบุคคล

คำตอบ:

• ไม่ต้องใช้ใบอนุญาตขับขี่รถยนต์ (ของกรมการขนส่งทางบก)

• เจ้าหน้าที่ตำรวจจราจรไม่มีอำนาจเปรียบเทียบปรับเรื่องใบขับขี่ในพื้นที่ส่วนบุคคลของโรงงาน

ข้อบังคับทางกฎหมายที่ “ต้องมี” (กฎหมายกระทรวงแรงงาน):

แม้นายจ้างและพนักงานจะไม่ต้องง้อใบขับขี่รถยนต์ แต่ “ห้ามขึ้นขับรถฟอร์คลิฟท์โดยเด็ดขาดหากยังไม่ผ่านการฝึกอบรม”

ตาม พระราชบัญญัติ ความปลอดภัย โดนสุขอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 และกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย พ.ศ. 2564 ได้ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า:

“นายจ้างต้องจัดให้มีการฝึกอบรมพนักงานขับรถยก (Forklift) ก่อนปฏิบัติงานจริง และต้องมีใบรับรองผ่านการฝึกอบรม (Certificate of Training) ที่ออกโดยหน่วยงานฝึกอบรมที่ได้รับการขึ้นทะเบียนอย่างถูกต้อง”

[ กฎหมายความปลอดภัยแรงงานบังคับอะไรบ้าง? ]

  1. ต้องผ่านการอบรมหลักสูตรความปลอดภัยในการขับรถยก (ทฤษฎี + ปฏิบัติ)
        │
  2. ต้องมีใบรับรอง (Certificate) จากสถาบันที่ได้รับอนุญาต
        │
  3. ต้องได้รับการแต่งตั้ง/มอบหมายจากนายจ้างให้ปฏิบัติหน้าที่ขับรถยก

3. กรณีที่ 2: ขับออกนอกรั้วโรงงาน / บนถนนสาธารณะ

หากมีความจำเป็นต้องขับรถฟอร์คลิฟท์ออกจากประตูโรงงาน เพื่อข้ามฝั่งไปอีกคลังสินค้าหนึ่ง หรือขี่บนไหล่ทางถนนสาธารณะ

คำตอบ:

• “ผิดกฎหมายทันที” หากไม่มีใบอนุญาตขับขี่ที่ถูกต้อง

ข้อกำหนดทางกฎหมายจราจร:

1. เรื่องตัวรถ: รถฟอร์คลิฟท์ถือเป็น “รถเครื่องจักรกล” หากนำมาวิ่งบนถนนสาธารณะ ตัวรถจะต้องได้รับการจดทะเบียน เสียภาษี และมีป้ายทะเบียนถูกต้องตาม พ.ร.บ. รถยนต์ (ซึ่งในทางปฏิบัติ รถฟอร์คลิฟท์ทั่วไปไม่ผ่านเกณฑ์การจดทะเบียนวิ่งบนถนน)

2. เรื่องผู้ขับขี่: ผู้ขับขี่จะต้องมี ใบอนุญาตขับรถตามกฎหมายว่าด้วยรถยนต์ (เช่น ใบขับขี่ชนิดรถใช้ในการเกษตร หรือใบขับขี่ชนิดที่ 2 ขึ้นไป)

เตือนภัยผู้ประกอบการ: หากปล่อยให้นำรถฟอร์คลิฟท์ไปวิ่งบนถนนสาธารณะแล้วเกิดอุบัติเหตุชนคนหรือรถคันอื่น นอกจากจะโดนคดีจราจรแล้ว บริษัทประกันภัยอาจปฏิเสธการจ่ายค่าสินไหมทดแทน เพราะเป็นการนำรถผิดประเภทไปใช้งานบนทางสาธารณะ

4. ผลกระทบและบทลงโทษ หากให้คน “ไม่ได้อบรม TSM / Safety” มาขับ

หากนายจ้างหรือหัวหน้างานมักง่าย แอบให้พนักงานที่ ไม่มีใบรับรองการอบรมขับฟอร์คลิฟท์ ขึ้นไปขับทำงานในคลังสินค้า แล้วถูกพนักงานตรวจความปลอดภัย (จป.วิชาชีพ / เจ้าหน้าที่กระทรวงแรงงาน) สุ่มตรวจพบ หรือเกิดอุบัติเหตุขึ้น:

1) บทลงโทษฝั่ง “นายจ้าง / บริษัท”

• มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตาม พ.ร.บ. ความปลอดภัย โดนสุขอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 ฐานไม่จัดให้มีการฝึกอบรมด้านความปลอดภัยแก่ลูกจ้างก่อนปฏิบัติงาน

2) บทลงโทษฝั่ง “พนักงานขับ”

• หากเกิดอุบัติเหตุชนพนักงานคนอื่นบาดเจ็บหรือเสียชีวิต ผู้ขับขี่จะถูกดำเนินคดีอาญาในข้อหา “กระทำโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับบาดเจ็บสาธารณะหรือถึงแก่ความตาย” โดยไม่สามารถอ้างได้ว่า “ทำตามคำสั่งหัวหน้า”

5. สรุปตารางเปรียบเทียบ: เอกสารที่ต้องมีตามสถานที่ใช้งาน

บทสรุป

คำตอบของคำถามที่ว่า “ไม่มีใบขับขี่รถยนต์ ขับฟอร์คลิฟท์ในโรงงานได้ไหม?”

• คำตอบคือ: ขับได้ครับ ไม่จำเป็นต้องไปทำใบขับขี่รถยนต์เพื่อมาขับฟอร์คลิฟท์ในคลังสินค้า

• แต่สิ่งที่คุณ “ต้องมี” คือ การผ่านการอบรมหลักสูตรการขับรถฟอร์คลิฟท์อย่างปลอดภัย (Forklift Safety Training) และได้รับใบ Certificate จากสถาบันฝึกอบรมที่ได้รับการรับรอง

สำหรับผู้ที่อยากเข้าทำงานสายคลังสินค้าและโลจิสติกส์ การลงทุนเข้ารับการอบรมขับฟอร์คลิฟท์อย่างถูกต้อง จะช่วยสร้างโอกาสในการได้งานทำสูงขึ้นมาก เพราะนายจ้างสามารถรับเข้าทำงานและแต่งตั้งให้ปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างสบายใจ ถูกต้องตามกฎหมาย 100% ครับ!