“TSM กับ จป.วิชาชีพ (จป.ว.) ต่างกันอย่างไร? ทับซ้อนกันไหม หรือคนเดียวทำสองตำแหน่งได้”

ในองค์กรภาคธุรกิจการขนส่ง โลจิสติกส์ และโรงงานอุตสาหกรรมที่มีฟลีตยานพาหนะของตนเอง หนึ่งในคำถามยอดฮิตที่สร้างความสับสนให้กับ ฝ่ายบริหาร (Management), ฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) และ ฝ่ายความปลอดภัย (Safety Department) มากที่สุดคือ:

“บริษัทมี จป.วิชาชีพ อยู่แล้ว ต้องแต่งตั้ง TSM เพิ่มอีกไหม?”

“บทบาทหน้าที่ของสองตำแหน่งนี้ทับซ้อนกันหรือไม่?”

“สามารถใช้คนๆ เดียว ควบสองตำแหน่งไปเลยได้หรือไม่?”

คำถามเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องการบริหารจัดการภายในองค์กร แต่มีความเชื่อมโยงโดยตรงกับ ข้อกฎหมายจาก 2 กระทรวงหลัก หากทำไม่ถูกต้องอาจนำไปสู่การผิดกฎหมายและบทลงโทษทางปกครองได้ บทความนี้จะพาทุกท่านไปเจาะลึกความแตกต่าง ขอบเขตงาน และแนวทางการแต่งตั้งตามกฎหมายอย่างละเอียด

1. เปรียบเทียบความแตกต่างพื้นฐาน: TSM vs จป.วิชาชีพ

แม้ว่าทั้ง TSM (Transport Safety Manager) และ จป.วิชาชีพ (เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับวิชาชีพ) จะมีเป้าหมายสูงสุดเหมือนกันคือ “การป้องกันอุบัติเหตุและสร้างความปลอดภัย” แต่ทั้งสองตำแหน่งมีที่มา กฎหมายบังคับ และขอบเขตการทำงานที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง:

┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                             TSM  VS  จป.วิชาชีพ                          │
├──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ • กฎหมายควบคุม : พ.ร.บ. การขนส่งทางบก  vs  พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ (พ.ศ.2554) │
│ • หน่วยงานกำกับ : กรมการขนส่งทางบก (คมนาคม) vs กรมสวัสดิการฯ (แรงงาน)     │
│ • ขอบเขตโฟกัส  : บนท้องถนน / ฟลีต / คนขับ  vs  ภายในสถานประกอบการ / โรงงาน│
└──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

2. เจาะลึกขอบเขตหน้าที่หน้างาน: ทับซ้อนกันหรือไม่?

เมื่อพิจารณาในรายละเอียดของงานประจำวัน (Daily Operations) จะพบว่างานของ TSM และ จป.วิชาชีพ ไม่ได้ทับซ้อนกัน แต่เป็นการทำงานที่ “เกื้อหนุนกัน (Complementary)”

หน้าที่หลักของ TSM (เน้นย้ำความปลอดภัยทางถนน)

1. จัดการคน (Driver Management): ตรวจความพร้อมของพนักงานขับรถก่อนออกปฏิบัติงาน (Check-in/Check-out) ตรวจวัดแอลกอฮอล์ สารเสพติด วัดความดัน ตรวจชั่วโมงการทำงานและการพักผ่อนตามกฎหมาย

2. จัดการรถ (Vehicle Management): ควบคุมการตรวจสภาพรถประจำวัน (Daily Walk-around Checklist) กำกับดูแลแผนการซ่อมบำรุงเชิงป้องกัน (Preventive Maintenance – PM) ตรวจสอบอุปกรณ์ความปลอดภัยของรถ (เบรก, ยาง, GPS, ล็อกตู้)

3. จัดการการบรรทุก (Cargo Management): ควบคุมไม่ให้น้ำหนักบรรทุกเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด กำกับการผูกรัดสินค้า (Cargo Securement) ให้มั่นคงปลอดภัย

4. จัดการการเดินทาง (Route Management): ประเมินความเสี่ยงเส้นทาง (Route Risk Assessment) กำหนดจุดพักรถ เฝ้าระวังพฤติกรรมการขับขี่ผ่านระบบ GPS / ADAS แบบ Real-time

5. ตอบโต้เหตุฉุกเฉินทางถนน (Road Emergency): วางแผนและตอบโต้เมื่อเกิดอุบัติเหตุหรือสินค้า/สารเคมีรั่วไหลอยู่บนทางหลวง

หน้าที่หลักของ จป.วิชาชีพ (เน้นย้ำความปลอดภัยในองค์กร)

1. ประเมินความเสี่ยงพื้นที่ทำงาน (Risk Assessment): ประเมินอันตรายจากการทำงานกับเครื่องจักร การยกของหนัก สภาพแวดล้อม เช่น แสง เสียง สารเคมี และความร้อนในโรงงาน/คลังสินค้า

2. จัดทำระบบและมาตรฐานความปลอดภัย (SHE Management): จัดทำคูมือความปลอดภัย แผนป้องกันและซ้อมแผนอัคคีภัย (Fire Drill) การสอบสวนอุบัติเหตุจากการทำงานในพื้นที่ (Near-miss & Injuries)

3. ตรวจวัดสภาพแวดล้อม (Environmental Monitoring): ควบคุมให้สถานประกอบการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงาน ตรวจวัดคุณภาพอากาศ แสงสว่าง เสียงดัง ในพื้นที่ทำงาน

4. บริหารจัดการอุปกรณ์ PPE: คัดเลือกและจัดหาอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล (เช่น หมวกนิรภัย, รองเท้าเซฟตี้, หน้ากากกรองสารเคมี) สำหรับพนักงานในอาคาร

5. จัดตั้ง คปอ. (คณะกรรมการความปลอดภัยฯ): ดำเนินการประชุม คปอ. และส่งรายงานความปลอดภัยประจำปีต่อกระทรวงแรงงาน

3. คนเดียวสามารถทำสองตำแหน่ง (TSM + จป.วิชาชีพ) ได้หรือไม่?

คำตอบสั้นๆ คือ: “ทำได้ตามกฎหมาย แต่มีเงื่อนไขและข้อควรระวังสำคัญ!”

1. ในทางกฎหมาย (Legal Compliance)

• ไม่มีข้อห้าม: กฎหมายของทั้งกระทรวงแรงงานและกระทรวงคมนาคม ไม่ได้มีข้อห้าม ไม่ให้บุคคลใดบุคคลหนึ่งดำรงตำแหน่งควบกัน

• เงื่อนไข: บุคคลนั้นจะต้องมีคุณสมบัติและผ่านเกณฑ์การรับรองครบถ้วนทั้งสองตำแหน่ง คือ:

  1. มีคุณสมบัติเป็น จป.วิชาชีพ ตามกฎหมายกระทรวงแรงงาน (จบปริญญาตรีสาขาอาชีวอนามัยฯ หรืออบรมขึ้นทะเบียนถูกต้อง)

  2. เข้ารับการอบรมหลักสูตร TSM (สำหรับ จป.วิชาชีพ จะใช้เวลาอบรมลดเหลือ 6 ชั่วโมง) และ สอบผ่านการวัดผลของกรมการขนส่งทางบก พร้อมขึ้นทะเบียนเป็น TSM ในระบบ

2. ในทางปฏิบัติงานจริง (Practical Considerations)

แม้กฎหมายจะเปิดช่องให้แต่งตั้งคนเดียวทำสองตำแหน่งได้ แต่ฝ่ายบริหารและ HR ต้องประเมิน “ภาระงานจริง (Workload)” อย่างรอบคอบ:

• กรณีที่เหมาะสมในการควบตำแหน่ง (ฟลีตขนาดเล็ก-กลาง):

  • บริษัทมีรถบรรทุกหรือรถโดยสารจำนวนไม่มาก (เช่น 11–30 คัน)

  • จป.วิชาชีพ มีเวลาเพียงพอในการลงมาตรวจเช็กความพร้อมคนขับ ตรวจแอลกอฮอล์ และดูระบบ GPS ในช่วงเช้า/เย็น ก่อนปล่อยรถ

• กรณีที่ไม่แนะนำให้ควบตำแหน่ง (ฟลีตขนาดใหญ่ หรือสินค้าอันตราย):

  • บริษัทที่มีรถขนส่งมากกว่า 50–100 คันขึ้นไป หรือผู้ประกอบการขนส่งวัตถุอันตราย (Dangerous Goods)

  • การตรวจความพร้อมพนักงานขับรถ การดู GPS ติดตามพฤติกรรม และการจัดการซ่อมบำรุงรถเป็นงานที่ต้องทำแบบ Continuous & Real-time หากให้ จป.วิชาชีพ ทำควบ อาจเกิดอาการ “งานล้นมือ (Burnout)” จนละเลยงานความปลอดภัยในโรงงาน/คลังสินค้า หรือตรวจรถไม่ทั่วถึง ซึ่งเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุรุนแรง

4. สรุปแนวทางการบริหารจัดการสำหรับองค์กร

บทสรุป

TSM และ จป.วิชาชีพ ไม่ใช่ตำแหน่งที่ทับซ้อนกัน แต่เป็นสองเสาหลักที่ช่วยเติมเต็มความปลอดภัยให้องค์กรแบบ 360 องศา

จป.วิชาชีพ ทำหน้าที่เป็น “เกราะป้องกัน” ความปลอดภัยภายในรั้วโรงงานและคลังสินค้า ส่วน TSM ทำหน้าที่เป็น “ผู้ควบคุม” ความปลอดภัยเมื่อยานพาหนะและสินค้าก้าวพ้นประตูโรงงานออกสู่ท้องถนน

การเข้าใจความแตกต่างและจัดสรรบุคลากรให้เหมาะสมตามขนาดฟลีต ไม่เพียงแต่ช่วยให้องค์กรปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างถูกต้อง แต่ยังช่วยลดต้นทุนจากอุบัติเหตุ ปกป้องชีวิตพนักงาน และสร้างภาพลักษณ์องค์กรธุรกิจขนส่งที่น่าเชื่อถือในระยะยาวอีกด้วยครับ!