“โทษของการไม่แต่งตั้ง TSM คืออะไร? แล้วหากเกิดอุบัติเหตุร้ายแรง TSM ต้องติดคุกไหม?”

นับตั้งแต่กรมการขนส่งทางบกเริ่มบังคับใช้กฎหมายให้ผู้ประกอบการขนส่งต้องแต่งตั้ง บุคลากรจัดการด้านความปลอดภัยในการขนส่ง (Transport Safety Manager: TSM) สองประเด็นที่สร้างความกังวลใจให้แก่ทั้ง “ผู้ประกอบการ” และ “ผู้ที่กำลังจะขึ้นทะเบียนเป็น TSM” มากที่สุดก็คือ:

1. ฝั่งผู้ประกอบการ: ถ้าเนียนไม่แต่งตั้ง TSM หรือประวิงเวลาไปเรื่อยๆ จะมีโทษปรับหรือผลกระทบทางธุรกิจอย่างไร?

2. ฝั่งคนทำงาน (TSM): ถ้าเซ็นรับตำแหน่ง TSM แล้ว รถในบริษัทไปเกิดอุบัติเหตุร้ายแรง มีคนเจ็บคนตาย TSM จะต้อง “ติดคุก” แทนบริษัทหรือคนขับรถหรือไม่?

บทความนี้จะพาไปเจาะลึกข้อกฎหมาย บทลงโทษ และแนวทางการแบ่งรับผิดทางอาญาอย่างละเอียดและตรงไปตรงมาครับ

1. โทษของการไม่แต่งตั้ง TSM (สำหรับผู้ประกอบการขนส่ง)

สำหรับผู้ประกอบการขนส่งที่อยู่ในกลุ่มบังคับตามกฎหมาย (รถบรรทุกชนิด/ประเภทที่กำหนด และรถโดยสารสาธารณะ) หากฝ่าฝืนไม่จัดให้มี TSM ตามระยะเวลาที่กำหนด จะมีบทลงโทษทางกฎหมายและผลกระทบทางธุรกิจตาม พ.ร.บ. การขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 ดังนี้:

โทษทางกฎหมายโดยตรง:

• โทษปรับทางอาญา/ปรับตามกฎหมายขนส่ง: ปรับสูงสุดไม่เกิน 50,000 บาท ต่อการตรวจพบ (ตามมาตราที่กำหนดเกี่ยวกับการไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขในใบอนุญาตประกอบการขนส่ง)

• การสั่งหยุดใช้รถ / พักใช้ใบอนุญาต: นายทะเบียนมีอำนาจสั่ง พิจารณาไม่ต่ออายุใบอนุญาตประกอบการขนส่ง หรือสั่งพักใช้ใบอนุญาตประกอบการ จนกว่าจะดำเนินการแต่งตั้งและขึ้นทะเบียน TSM ให้ถูกต้อง

ผลกระทบทางธุรกิจที่ไม่ใช่แค่ค่าปรับ:

┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   BUSINESS IMPACT OF NOT HAVING TSM                      │
├────────────────────────────────────────────────────────────────────────## ┤
│ 🚫 ไม่สามารถต่ออายุใบอนุญาตขนส่ง / ไม่สามารถเพิ่มจำนวนรถในฟลีตได้         │
│ ⚠️ เสียคะแนนความเสี่ยง (Safety Rating) ในระบบของกรมการขนส่งทางบก           │
│ 📉 ส่งผลต่อการรับงาน B2B / โครงการใหญ่ที่บังคับตรวจมาตรฐาน TSM ของคู่ค้า   │
│ 💸 อาจมีปัญหาในการเคลมประกันภัย หรือถูกปรับเพิ่มเบี้ยประกันภัยฟลีตรถ       │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

2. หากเกิดอุบัติเหตุร้ายแรง TSM ต้องติดคุกไหม? (คำถามสำคัญ)

คำตอบแบบสั้นและชัดเจนคือ: “โดยปกติแล้ว TSM ไม่ต้องรับโทษติดคุกแทนคนขับรถหรือผู้ประกอบการ ตราบใดที่ TSM ได้ปฏิบัติหน้าที่ตามมาตรฐานอย่างครบถ้วนและไม่ได้มีส่วนร่วมในการกระทำผิดโดยเจตนา”

กฎหมายอาญาของประเทศไทยยึดหลัก “ความรับผิดทางอาญาเป็นเรื่องเฉพาะตัว (Personal Criminal Liability)” การจะลงโทษจำคุกใคร บุคคลนั้นต้องมี เจตนา หรือ ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง อันเป็นผลโดยตรงให้เกิดอุบัติเหตุนั้นๆ

3. เจาะลึก 3 ฉากทัศน์ (Scenarios): TSM รอด หรือ เสี่ยงติดคุก?

มาลองดูตัวอย่างกรณีศึกษาในชีวิตจริงเพื่อเห็นภาพชัดเจนว่า ในสถานการณ์แบบไหน TSM ถึงจะปลอดภัย และแบบไหนที่ TSM มีความเสี่ยงทางกฎหมาย:

4. ตารางเปรียบเทียบความรับผิดชอบเมื่อเกิดอุบัติเหตุร้ายแรง

เมื่อเกิดอุบัติเหตุขึ้น กฎหมายจะแยกแยะผู้รับผิดชอบออกเป็น 3 ฝ่ายชัดเจน:

5. เกราะป้องกันตัวเองของ TSM: ทำอย่างไรให้ปลอดภัย 100%?

สำหรับผู้ปฏิบัติหน้าที่ TSM เพื่อให้ทำงานได้อย่างสบายใจและมีเกราะป้องกันทางกฎหมาย ให้ยึดหลัก “3 ต.” ดังนี้:

1. ต – ตรวจจริง: อย่าเซ็นอนุมัติปล่อยรถหรือคนขับแบบ “ปล่อยผ่าน” โดยไม่ได้ตรวจเช็กจริง

2. ต – ติดตามและทักท้วง (Rejection Power): หากพบว่ารถไม่พร้อม หรือคนขับเมา/พักผ่อนไม่พอ ให้ทำหนังสือปฏิเสธการออกรถ (Reject) เป็นลายลักษณ์อักษรเสมอ หากผู้บริหารบังคับให้ปล่อยรถ ลายลักษณ์อักษรทักท้วงนี้จะเป็น “หลักฐานคุ้มครอง TSM” ทันที

3. ต – ตรวจสอบเอกสาร (Traceability): จัดเก็บแบบฟอร์มตรวจสภาพรถ ผลการเป่าแอลกอฮอล์ และรายงาน GPS ไว้อย่างเป็นระบบ เพื่อใช้เป็นหลักฐานยืนยันความบริสุทธิ์เมื่อเกิดเหตุ

สรุป

การไม่แต่งตั้ง TSM มีโทษปรับสูงสุด 50,000 บาท และกระทบต่อการต่อใบอนุญาตขนส่งของผู้ประกอบการโดยตรง

ส่วนในประเด็นอุบัติเหตุร้ายแรง TSM ไม่ใช่ “แพะรับบาป” ที่ต้องไปติดคุกแทนใคร ตราบใดที่คุณปฏิบัติหน้าที่ตามระบบ 5 ด้านอย่างตรงไปตรงมา ปฏิเสธรถที่ไม่พร้อม และมีหลักฐานการทำงานที่ชัดเจน ตำแหน่ง TSM จะเป็นตำแหน่งวิชาชีพที่ทรงคุณค่า และปลอดภัยทางกฎหมายอย่างแน่นอนครับ!